3 - اگر ظاهرا سوراخ عنبيه درست و سالم است و چيزى نمايان نيست و خود دارندهء چشم نمىبيند ، چند احتمال دارد : الف . مادهء آبكى سوراخ را بسته است و نمايان نيست . ب . در رگ توخالى مادهء آبكى راه‌بندان به وجود آورده است . ج . چيزى در لولهء رگ توخالى گير كرده است . د . رگ توخالى خشكيده و برهم آمده است . ه . ورم در قصبهء توخالى پيدا شده . و . قصبه توخالى است و فروهشته گرديده است . ز . ورم در ماهيچه‌ها رخ داده و فشار در خود ماهيچه است . ح . قسمت جلوى مغز آسيب ديده و بر چشم فشار آورده است . كه سابقا توضيح داديم . ط . دريدگى هست يا نيست . ى . جليديه از برابر سوراخ عنبيه منحرف شده است . يا . چشم به سوء مزاج تباه‌كننده مبتلا شده است و بينايى را از دست داده است . سوء مزاج چشم كه سر به نابودى نيروى ديد مىكشد اكثرا از چيرگى رطوبت يا از چيرگى خشكى مىباشد ، كه مىترنجد و سفت مىشود و برهم جمع مىشود . اين حالت از بيمارى چشم را « علقوم » گويند . و علاج‌پذير نيست . و اگر چشم به اين بيمارى مبتلا باشد مردمك فرورفته مىنمايد و رنگ چشم ميشى مىگردد ، - سياه مايل به كبود - ( چشم زبر و ناصاف مىنمايد . نسخه ) . اگر سوراخ عنبيه سالم و درست نيست ؟ يكى از دو حالت دارد : 1 - يا زيادتر از آنچه لازم است گشاد شده است . 2 - يا آن‌قدر تنگ شده كه كاملا برهم آمده و راه ديد به كلى بسته شده است . نشانيها : نشانه‌هاى آب به چشم آمدن و گشاد شدن بيش از حالت طبيعى و تنگ شدن بيش از حالت طبيعى عنبيه را ، در بحث از آب به چشم آمدن بيان كرده‌ايم . اگر سبب از دست دادن بينايى در پى رگ توخالى پنهان است ، به آسانى مىتوانى بشناسى و علامتش را در باب راجع به آب ناباب گفتيم ، اما تفصيل دادن اين موضوع و شرح كافى و چون و چراى آن از دسترس علم ما خارج است . اگر چشم بيمار سرخ شد و مىتپد ، حدس بزن كه ورم گرم در رگ توخالى پديد آمده است . اگر چشم گران حركت و كم حرارت است ، بايد تشخيص دهى كه ورم داخل رگ توخالى ورم سردمزاج است . اگر چشم بسيار سنگين است ، يا بسيار مرطوب و نمناك است ، بدان كه مادهء سوء مزاج چشم